ทรงบ้านชั้นเดียว กับการออกแบบต่างๆ
เชื่อว่าหลายท่านคงเดาไม่ถูกว่าชื่อเรื่องในวันนี้หมายความว่าอย่างไร โดยเฉพาะคำว่า “ชั้นเดียว” แล้วก็เชื่อว่าอีกหลายท่านคงจะเดาถูกว่า “ชั้นเดียว” ในที่นี้หมายถึง ทรงบ้านชั้นเดียวปัญหาและความรู้สึกของการอยู่ทรงบ้านชั้นเดียวนั้น มักจะอยู่ที่เรื่องของความเป็นสัดส่วนและความปลอดภัย ผู้ออกแบบหรือพวกสถาปนิกนั้นจะเจอคำถามและความรู้สึกนี้อยู่บ่อย ๆ
คนที่ช่างคิดหน่อยอาจถามว่า “อย่างนั้นก็แปลว่าบ้านหรืออาคารชั้นเดียวเป็นสถาปัตยกรรมที่ให้ความรู้สึกไม่ปลอดภัย อย่างนี้แล้วเราจะทำอาคารบ้านเรือนชั้นเดียวไปทำไม” ถ้าถามอย่างนี้ ตรงนี้ก็ถูก แต่ถ้ามองภาพรวมทั้งหมดแล้วก็จะไม่ถูก เพราะความรู้สึกเป็นสัดส่วนและความปลอดภัยนั้นไม่อยู่ที่สภาพสภาวะของสถานที่เป็นที่ตั้ง แต่อยู่ที่การประพฤติปฏิบัติของเรามากกว่า พูดง่าย ๆ บ้านสองถึงสามชั้นหากไปอยู่ในพื้นที่โจรขโมยชุกชุม ก็ไม่ปลอดภัยเช่นกัน
มูลเหตุของการสร้างอาคารหลายชั้นหรือชั้นเดียวนั้น อยู่ที่ขนาดพื้นที่ในเชิงปริมาณการใช้สอย และในเชิงราคาค่างวด จะเห็นชัดแจ้งว่า การสร้างอาคารชั้นเดียวในพื้นที่ที่มีราคาแพง ย่อมไม่คุ้มต่อเนื้อที่ใช้สอยที่เกิดขึ้น ในทางกลับกัน ในพื้นที่โล่งกว้างชานเมือง ในชนบทปลูกอาคารชั้นเดียวแผ่ไปตามพื้นที่ ก็อาจมีความเหมาะสมในเรื่องความคุ้มของราคาที่ดินที่ไม่แพงเหมือนในเมือง
นอกจากนี้ อาคารหรือบ้านชั้นเดียวนั้นจะให้สภาพพื้นที่ บรรยากาศและการใช้สอย ที่แตกต่างจากอาคารหลายชั้น ทั้งในเชิงของพื้นที่ภายในและพื้นที่ภายนอก ในแง่ของบรรยากาศและความรู้สึกที่เกิดขึ้น เช่น ความอบอุ่น ความเป็นกันเอง การต้อนรับเชื้อเชิญ ความน่าอยู่ ความใกล้ชิด เหล่านี้ทรงบ้านชั้นเดียวจะมีศักยภาพมาก แต่ทั้งนี้ก็ยังขึ้นอยู่กับขนาดและรูปร่างของบ้านชั้นเดียวนั้นด้วย ในขณะที่ปลูกเป็นบ้านหลังใหญ่ หรือเป็นอาคาร 2-3 หลัง เรียงรายต่อเนื่องกัน จะให้ความรู้สึกที่อบอุ่นและปลอดภัยกว่า ตรงนี้คาดว่าท่านคงจะเข้าใจอยู่แล้ว โดยไม่ต้องให้อธิบายยืดเยื้อ
การออกแบบผังอาคาร
นอกเหนือจากความสัมพันธ์เหมาะสมในเรื่องของประโยชน์ใช้สอย ขั้นตอนการใช้สอยแล้ว การกำหนดอาณาบริเวณตามหลักวิธีสถาปัตยกรรม อันได้แก่ บริเวณภายนอก บริเวณกึ่งภายนอก บริเวณสาธารณะ บริเวณสัญจร บริเวณส่วนตัว ฯลฯ ก็เป็นสิ่งที่ต้องกระทำอยู่แล้ว แต่จะต้องคำนึงถึงมากเป็นพิเศษ เพราะบริเวณและห้องทุกห้องอยู่ในชั้นเดียวกัน เราจะเน้นว่าจะต้องเข้าถึงโรงรถได้ง่ายจากภายนอก จะต้องขนของเข้าสู่ครัวได้สะดวก เพื่อนฝูงแขกเหรื่อควรเข้าห้องรับแขกได้ง่าย และมีสัดส่วน บริเวณสัญจรก็ควรกว้างขวางพอเพียง และไปยังส่วนต่าง ๆ ของบ้านได้ง่าย ส่วนของห้องนอน ซึ่งถือว่าเป็นบริเวณส่วนตัว ตำแหน่งก็มักจะอยู่ด้านในสุดของตัวบ้าน หรือในบริเวณที่เห็นได้ยากจากบริเวณรับแขก พักผ่อน และนี่คือหลักการง่าย ๆ ขั้นต้น
การออกแบบระดับและรูปร่างของอาคาร
ในทางปฏิบัติ หลังจากที่ตัวบ้านก่อสร้างเสร็จ และเข้าอยู่แล้ว ห้องที่ว่าเป็นสัดส่วนตามหลักการนั้น อาจจะไม่เป็นสัดส่วนเมื่อมองจากภายนอก คำถามที่พบบ่อยก็คือ ห่วงว่าคนที่เดินรอบบ้านจะเข้าถึงห้องนอนได้ง่าย เพราะมีชั้นเดียว..ก็ค่อนข้างจะยอมรับในความรู้สึกนั้น เพราะสัญชาตญาณของสิ่งมีชีวิตที่เคลื่อนที่และขับถ่ายได้นั้น (กลัวจะมีคนเข้าใจว่ารวมถึงพืชด้วย) ต้องการความรู้สึกอบอุ่นและปลอดภัย อยู่ในเพิงถ้ำ บนคาคบไม้ จริง ๆ แล้วระดับหน้าต่างตามปกติจากพื้นห้องก็คือ 0.90 เมตร ระดับพื้นบ้านชั้นเดียวอย่างน้อยจะยกสูงจากพื้นดิน 0.6-1.20 เมตร เป็นปกติ เมื่อรวมกับระดับหน้าต่างแล้วจะเท่ากับ 1.50-2.10 เมตร ซึ่งจะพ้นสายตาระดับปกติ นอกจากนี้ ระบบประตูหน้าต่างและการตกแต่งด้วยม่าน (บังตา) ก็ช่วยได้มากในความรู้สึกปลอดภัยจะเห็นว่าความรู้สึกนี้สามารถสร้างขึ้นมาได้ และเป็นจริงได้ในเชิงปฏิบัติ
